Với giá tăng vọng trong năm 2017, và thông tin giao dịch phái sinh Bitcoin sẽ niên yết trên sàn Newyork đã thu hút rất nhiều nhà đầu tư mới. Các chuyên gia đánh giá hợp đồng tương lai bitcoin sẽ thu hút được hàng tỷ USD nguồn vốn từ các nhà đầu tư tổ chức, do đó giá trị vốn hóa của thị trường bitcoin có thể đạt 1,5 nghìn tỷ USD, cao hơn tất cả các công ty trên thế giới. Đặt biệt là cựu quản lý quỹ đầu cơ Michael Novogratz dự báo, Bitcoin có thể dễ dàng đạt mốc giá 40.000 USD vào cuối năm 2018, sẽ là động lực cho nhiều người tham gia, cho dù giá Bitcoin đã tăng quá cao, và vượt xa các đồng tiền ảo khác.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia tài chính hàng đầu thế giới đã ra những khuyến nghị nó có thể nổ bong bóng gây hậu quả nghiêm trọng. Warren Buffett coi Bitcoin là một loại bong bóng trên thị trường, “Bạn không thể định giá được Bitcoin vì bản thân nó không phải là loại tài sản có giá trị. Nó thực sự chỉ là một quả bong bóng”. Giám đốc điều hành Ngân hàng Mỹ JPMorgan Chase – Jamie Dimon tuyên bố, sẽ sa thải bất kỳ nhân viên nào giao dịch tiền ảo bitcoin và gọi hành vi đó là “ngu ngốc” cũng có tác động kiềm chế thị trường tiền ảo. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) thì bắt đầu một cuộc điều tra về tiền ảo. Trong khi đó, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) liên tục cảnh báo về những mối nguy của việc đầu tư vào tiền ảo. Với tốc độ tăng giá chóng mặt trong năm 2017, nhiều ngân hàng trên thế giới coi bitcoin là “trò cá cược gian lận”.
Những thông tin và nhận định dưới đây, dựa trên những phân tích các thế mạnh của Bitcoin để cho thấy Bitcoin không phải là phương tiện thanh toán vượt trội thay thế các phương tiện và công cụ hiện nay; và theo đó nó càng không phải là đồng tiền tương lai của thế giới; để cho thấy bỏ tiền thật đầu tư vào Bitcoin, nhà đầu tư đàng hoàng có thể mất tiền lớn cho vụ siêu lừa đão đầu tiên của thế kỷ 21.
1. Bitcoin có phải là đồng tiền ?
1.1. Một đồng tiền đúng nghĩa, phải được quốc gia phát hành, nó không chỉ là phương tiện thanh toán, mà nó còn có giá trị được đảm bảo bởi giá trị mua hàng hóa dịch vụ của quốc gia đó.
Nếu một quốc gia có năng lực SX hàng hóa dịch vụ quy mô lớn với chi phí ổn định, thì đồng tiền đó càng ổn định giá trị, không chỉ là phương tiện dự trữ và thanh toán trong quốc gia đó, mà còn được nhiều nước trên thế giới sử dụng và dự trữ như đồng USD, Yen Nhật, Euro. Ngược lại nó sẽ giảm mạnh giá trị, và không ai muốn dự trữ như đồng Venezuele giai đoạn hiện nay.
Dù nó có giá trị cao hay thấp, thì nó phải được phát hành của một quốc gia, hoặc nhiều quốc gia hợp tác (như đồng Euro), với sự bảo đảm giá trị và khả năng mua hàng của quốc gia phát hành thì mới được gọi là đồng tiền.
Do vậy, Vàng với tính năng rất đặc biệt là giá trị ổn định dựa trên lượng SX mới không ảnh hưởng đến tổng sản lượng hiện có, không bị hao mòn (giống đồng tiền rách, cũ có thể được đổi mới), được sử dụng làm phương tiện thanh toán rất nhiều năm trước đây nhưng vẫn không được xem là đồng tiền.
1.2. Bitcoin giống tính năng vàng (ảo) không thể là đồng tiền :
Bitcoin có tính năng (ảo) hơi giống Vàng bao gồm : nó không thể làm giả, số lượng tạo ra mới không ảnh hưởng đến tổng số lượng hiện có, nó có thể làm phương tiện thanh toán như vàng. Do vậy nó còn được gọi là vàng 2.0. Tuy nhiên vàng có nhiều tính năng vượt trội hơn, gần sát với đồng tiền quốc gia, vẫn không được xem là đồng tiền như đã nêu trên, thì Bitcoin không thể vì là vàng 2.0 mà xem như trở thành đồng tiền.
Làm phương tiện thanh toán tiện lợi cũng không thể gọi là đồng tiền, có nhiều công cụ thanh toán tiện lợi và quy mô lớn hơn Bitcoin rất rất nhiều như Master, Visa, Paypal…cũng không là tiền quốc gia
Với dự kiến trong tương lai, các cơ sở kinh doanh sẽ nhận thanh toán bằng Bitcoin, nên cho rằng Bitcoin là đồng tiền tương lai của thế giới là một suy diễn không cơ sở. Hiện nay có nhiều phương tiện thanh toán có quy mô lớn hơn bitcoin rất nhiều, thí dụ vàng, Dầu, cổ phiếu S&P, Café…đều là những hàng hóa thực, có giá trị sử dụng thật sự, được giao dịch trên sàn có quy mô và giá trị giao dịch rất lớn vẫn có thể sử dụng làm phương tiện thanh toán.
Các công ty như PayPal, Visa, Master với việc phát hành thẻ thanh toán, có số lượng đơn vị chấp nhận thanh toán và lượng giao dịch thanh toán vượt trội rất nhiều lần so với Bitcoin với sự an toàn và tiện lợi.
Các công ty này hoàn toàn có thể phát hành ra đơn vị thanh toán (giống tiền tệ) của công ty mình dựa trên sự quy đổi đơn vị tiền tệ các quốc gia để các khách hàng giao dịch, khi cần sẽ dễ dàng chuyển về đồng tiền của quốc gia mình; nhưng đó cũng không thể được gọi là đồng tiền, nó chỉ là đơn vị trung gian hỗ trợ thanh toán, giống như vào sòng bài lấy tiền đổi ra phỉnh để chơi. Tuy nhiên họ không cần tạo ra một đơn vị thanh toán trung gian như vậy; vì đã có các Ngân hàng TW và các sàn giao dịch tiền tệ Forex và luôn công bố tỷ giá hối đoái ổn định, sẵn sàng chuyển đổi, để họ sử dụng giúp cho người mua – bán thanh toán với nhiều đồng tiền khác nhau, dù thuộc nhiều quốc gia, và không gặp mặt nhau. Những người đang sử dụng các dịch vụ này không lý do gì từ bỏ phương tiện thanh toán ngày càng tăng tiện ích cho người sử dụng để đổi lấy đồng Bitcoin làm phương tiện thanh toán; ngoại trừ họ vừa kết hợp thanh toán, vừa kết hợp đầu cơ, mà như vậy nó không còn ý nghĩa là phương tiên thanh toán.
1.3. Giá trị thay đổi liên tục rất mạnh dựa trên cung – cầu của giới đầu cơ không thể là đồng tiền quốc gia
Chỉ mới ra sân chính thức có 7 năm, Bitcoin đã có hơn 5 lần biến động cực mạnh, thay đổi giá trị quy usd từ 50% – 500% trong thời gian rất ngắn, chưa kể những sóng dao động 10% – 50% diễn ra liên tục. Đặt biệt, những đợt tăng – giảm này không dựa trên bất kỳ tác động SXKD nào hợp lý; thí dụ như vàng dựa trên USD và bất ổn kinh tế thế giới; USD dựa trên kinh tế Mỹ và một phần kinh tế thế giới; Giá dầu thì dựa trên nhu cầu sử dụng và tình hình kinh doanh thế giới; café thì trên nhu cầu và mùa màng….trong khi đó những đợt tăng – giảm cực mạnh của Bitcoinn không có bất kỳ giải thích hợp lý nào; có thể do tin đồng, có thể do sóng đầu cơ…
Làm ảnh hưởng tính ổn định của kinh doanh :
Trong năm 2017, giá đầu năm là 750 USD và cuối năm ở mức 15.000 – 17.000 USD, với những đợt biến động cực mạnh. Việc tăng – giảm giá trị rất mạnh của Bitcoin không thể đại diện cho đồng tiền quốc gia với tính ổn định. Bởi vì hoạt động SXKD – mua bán phải dựa trên sự ổn định của đồng tiền mới đảm bảo hiệu quả sinh lời, hoặc chi tiêu dựa trên năng lực. Cho dù Bitcoin sẽ tăng liên tục để người bán hàng nhận Bitcoin luôn được lợi, thì chiều ngược lại người dùng Bitcoin mua hàng đã mất đi một số tiền có giá tri sử dụng thật sự oan uổng; không người tiêu dùng nào muốn mình bị thiệt hai khi sử dụng đồng tiền mà mới chi xài hoặc đầu tư vài ngày đã bị thiệt hại ; còn nếu ngược lại, khi người bán nhận tiền xong giá bị giảm mạnh thì hoạt động kinh doanh bị thua lỗ trầm trọng, có thể phá sản nếu đó là phi vụ lớn. Ngay cả VNĐ trong giai đoạn lạm phát cao năm 2010 – 2011 cũng không biến động quá 10%; còn đồng USD mà chỉ cần thay đổi 0,5% – 2% đã là sự kiện thế giới. Nhiều công ty buôn bán XNK có kỳ hạn thanh toán sau, còn phải chấp nhận bỏ thêm phí bảo đảm tỷ giá, cốt yếu để có lợi nhuận từ SXKD, chứ họ không mong bị lỗ (hay lời) từ tỷ giá.
Tạo bất công cho nhà đầu tư SXKD và lao động
Trong trường hợp tốt nhất của đồng Bitcoin là giá chỉ có lên không xuống; thì điều này sẽ tạo ra sự bất công cho số đông người chủ kinh doanh và người lao động; bởi vì họ nhận lương với đồng tiền quốc gia nhất định; nhưng Bitcoin tăng đồng nghĩa với lợi nhuận kinh doanh của công ty, của chủ doanh nghiệp và lương công nhân bị giảm; chỉ có những người đang sở hữu lượng lớn Bitcoin là hưởng lợi lớn, và không bị đóng thuế từ tăng tài sản !
Giả dụ hoạt động SXKD – đầu tư và lương được trả bằng bitcoin để được hưởng lợi từ tăng giá Bitcoin, thì lý do gì Bitcoin tự tăng giá, tức là giá trị tăng thêm không dựa trên lao động, nghiên cứu, kinh doanh sáng tạo mà do nhiều người đầu cơ !
1.4. Không đảm bảo giá trị sở hữu cho người cất giữ
Với việc Bitcoin tự sinh ra từ hệ thống mạng, không có ai có thể tác động có vẽ khiến cho người giử Bitcoin được an toàn tài sản của mình. Tuy nhiên, chính điều đó là chổ yếu cho Bitcoin dựa trên chức năng cất giử giá trị; bởi vì nó không phải đồng tiền quốc gia nên không được quốc gia đó bảo vệ, và tất nhiên không được các quốc gia khác thừa nhận giá trị dựa trên tỷ giá hối đoái và tương quan XNK.
Những người giữ Bitcoin cho rằng do lượng cung có hạn, trong khi nhu cầu ngày càng lớn nên giá trị Bitcoin luôn luôn tăng. Điều này chỉ là giả định khi mà các người kinh doanh và khách hàng trên thế giới từ bỏ thanh toán qua ngân hàng, Master, Visa, Paypal…cho đến nay không có lý do thuyết phục nào có sự chuyển sang sử dụng Bitcoin làm công cụ thanh toán. Nếu vậy, nguồn cầu không dựa trên tính chất quan trọng mà từ đó tạo ra giá trị của Bitcoin, từ là phương tiện thanh toán. Nguồn cầu dựa trên đầu cơ chứ không phải sử dụng, thì nó hình thành giá cả, và khi giá cả quá cao sẽ thành bong bóng và vở.
Giả dụ trường hợp tốt nhất (chưa thấy lý do xảy ra) là số lượng người sử dụng Bitcoin làm phương tiện thanh toán tăng lên, khiến giá Bitcoin tăng hợp lý; thì nó sẽ không thể nào tăng hơn chi phí phục vụ giao dịch + lợi nhuận hợp lý như mọi công cụ, hàng hóa, dịch vụ khác. Bởi vì nếu giá Bitcoin tăng quá mạnh hơn giá trị phục vụ thanh toán, làm cho người mua bitcoin sau (số đông) phải trả một giá quá đắt; thì không lý do gì người ta không chọn một công cụ tương tự có giá rẻ hơn rất nhiều trong số 850 đồng ảo hiện nay, mà giá nó chỉ vào khoảng 0,1 usd – vài usd; theo nguyên tắc người sử dụng luôn chọn cái nào rẻ hơn nếu cùng tính năng. Đặc biệt, giả dụ Blockchain là công cụ tốt nhất của tiền ảo làm phương tiện thanh toán (sẽ chứng minh phần sau không phải như vậy); thì chỉ cần 4 NHTW hàng đầu thế giới bao gồm Mỹ, EU, Nhật, và Anh (không dám tính anh TQ) đầu tư và chấp nhận một đồng số thanh toán theo công nghệ Blockchain mạng phân tán mở với giá khởi điểm 1 usd; thì chắc chắn mọi người sử dụng tiền ảo làm công cụ thanh toán sẽ nhanh chóng bán Bitcoin với giá trên trời (1 bítcoin = chục ngày usd), để qua mua đồng mới làm phương tiện thanh toán, vừa rẻ, vừa được các ngân hàng này hỗ trợ thanh toán. Lúc đó toàn bộ giá trị vốn hóa Bitcoin vốn dựa trên niền tin mơ hồ là đồng tiền thanh toán số một thế giới có giá trên mây xanh sẽ sụp đổ; và những người đầu tư chân chính, xem việc giữ Bitcoin như một tài sản bảo đảm và sinh lời cao sẽ thành tay trắng, và than rằng biết vậy mình chuyển qua vàng, cổ phiếu S&P hay trái phiếu USD cho chắc ăn, để tay nào vào sau ôm giùm giá trị ảo này.
Các nhà tổ chức đầu tư vào Bitcoin hay nhắc tính năng vượt trội so với đồng tiền quốc gia như usd, Euro (hihi, giả dụ như vậy) ở tính không làm giả; nhưng họ quên rằng chỉ có chưa đến 200 quốc gia, và chỉ có trên một chục đồng tiền được xem là quốc tế ở năng lực quản lý quốc gia hiệu quả và đàng hoàng vượt trội như Mỹ, Nhật, Anh, Châu Âu, Canada, Úc, những đồng tiền này không dựa trên ý muốn của một ít người đứng đầu quốc gia, mà được sự phân quyền kiểm soát của một hệ thống quản lý nhà nước, và sự giám sát bên ngoài của hàng ngàn chuyên gia uy tín, cũng như các báo kinh tế.. do vậy mới được tin tưởng và được chọn làm đồng tiền dự trữ và thanh toán quốc tế; còn những cái như Bitcoin có thể tạo ra hàng ngàn, hàng trăm ngàn coin như vậy; và việc tạo ra rất dễ dàng, chỉ cần vài người ban đầu với những chiêu trò PR chứ không bị ràng buộc bất cứ điều gì. Lạm phát đồng coin đã diển ra hiện nay chứ không cần đến lúc bitcoin chinh phục mốc 50.000 usd, với những nhà đầu cơ bị cuốn hút vào lãi lớn mua cao để bán cao hơn bất chấp các phân tích giá trị – giá cả; tính năng thanh toán hiệu quả ra sao….
Đinh Thế Hiển