Chính sách thuế quan mới của Tổng thống Trump được công bố vào tháng 4 năm 2025 rất có khả năng gây ra sự đứt gãy đáng kể cho chuỗi cung ứng toàn cầu.
Phạm vi rộng lớn của thuế quan. Không giống như các biện pháp thuế quan trước đây của ông Trump, các mức thuế mới này áp dụng trên diện rộng đối với hầu hết các đối tác thương mại, bao gồm cả các quốc gia quan trọng trong chuỗi cung ứng như Trung Quốc, Việt Nam, Ấn Độ và Liên minh châu Âu. Điều này hạn chế khả năng các công ty chuyển dịch sản xuất để tránh thuế.
Như vậy, với các ngành bị ảnh hưởng lớn như ngành thời trang (với các thương hiệu như Nike, Gap Inc., Ralph Lauren, VF Corporation,… cùng với các nhà bán lẻ thời trang như H&M, Zara, Forever 21, Shein, …). Đây vốn dĩ là ngành hoạt động theo hình kinh doanh dựa trên chi phí sản xuất thấp. Các thương hiệu, đặc biệt là thời trang nhanh, xây dựng lợi nhuận dựa trên việc sản xuất hàng hóa với chi phí nhân công giá rẻ và nguyên liệu thấp ở nước ngoài. Và đây cũng chính là các quốc gia như Việt Nam, Campuchia, Bangladesh và Trung Quốc, những nơi đang phải chịu mức thuế suất rất cao (lên đến 49% với Campuchia, 46% với Việt Nam và 104% với Trung Quốc ). Với mức thuế cao như hiện tại, việc để kinh doanh có lãi trở thành một bài toán rất khó đối với ngành thời trang tại Mỹ.
Tính chất “có qua có lại” (Reciprocal). Mặc dù ông Trump gọi đây là thuế quan “có qua có lại”, việc áp đặt thuế suất cao tương ứng với thuế suất mà các quốc gia khác áp dụng (bao gồm cả thuế VAT như ở châu Âu) có thể dẫn đến sự leo thang nhanh chóng và khó lường trong các biện pháp trả đũa. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã lên án các mức thuế này là “một đòn giáng mạnh vào nền kinh tế thế giới” và kêu gọi Mỹ ngồi vào bàn đàm phán để tìm kiếm một giải pháp cân bằng và cùng có lợi. Các lãnh đạo các quốc gia thành viên EU như Thủ tướng Đức Olaf Scholz và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng bày tỏ sự thất vọng và lo ngại sâu sắc về tác động tiêu cực của các biện pháp thuế quan này.
Ngày 9 tháng 4 năm 2025, EU đã chính thức thông qua gói các biện pháp trả đũa thuế quan đối với hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ trị giá hơn 20 tỷ euro (khoảng 23 tỷ đô la Mỹ). Các biện pháp này sẽ được thực hiện theo từng giai đoạn, với lần đầu tiên áp dụng thuế suất lên các sản phẩm trị giá 3,9 tỷ euro vào tuần tới (tức là khoảng ngày 15 tháng 4 năm 2025). Các giai đoạn tiếp theo sẽ diễn ra vào giữa tháng 5 và tháng 12 năm 2025. Các mặt hàng Mỹ bị nhắm mục tiêu bao gồm đậu nành, xe máy, mỹ phẩm, các sản phẩm nông nghiệp và công nghiệp khác, bao gồm cả thép và nhôm. EU cũng nhấn mạnh rằng các biện pháp này là tương xứng với thiệt hại mà thuế quan của Mỹ gây ra và có thể được dỡ bỏ bất cứ lúc nào nếu Mỹ đồng ý đạt được một thỏa thuận thương mại công bằng.
EU cũng đang cân nhắc sử dụng “Công cụ Chống Cưỡng ép Kinh tế” (Anti-Coercion Instrument – ACI), một công cụ mới cho phép khối này áp đặt các biện pháp đối phó mạnh mẽ hơn đối với các hành động “cưỡng ép kinh tế” từ các nước thứ ba. Các biện pháp này có thể bao gồm hạn chế quyền tiếp cận thị trường công, hạn chế quyền sở hữu trí tuệ, hạn chế đầu tư nước ngoài hoặc cấm các dịch vụ.
Tăng chi phí do gia tăng chi phí nhập khẩu. Thuế quan làm tăng chi phí nhập khẩu nguyên liệu thô và hàng hóa thành phẩm cho các doanh nghiệp Mỹ. Điều này có thể dẫn đến việc tăng giá cho người tiêu dùng và giảm lợi nhuận của các công ty.
Điện tử và Ô tô sẽ là một trong những ngành bị ảnh hưởng nặng nề. Các ngành này phụ thuộc nhiều vào chuỗi cung ứng phức tạp với các bộ phận và linh kiện đến từ nhiều quốc gia khác nhau. Thuế quan có thể làm tăng chi phí sản xuất và gây ra sự chậm trễ.
Gián đoạn dòng chảy thương mại. Thuế quan có thể làm giảm khối lượng thương mại giữa các quốc gia, buộc các công ty phải tìm kiếm các nhà cung cấp và thị trường mới ở nội địa hoặc những nơi có mức thuế quan ưu đãi hơn. Việc này có thể tốn nhiều thời gian, mất nhiều chi phí và có thể dẫn đến chất lượng hoặc số lượng hàng hóa không đảm bảo như trước. Như vậy, điều này không dễ dàng và sẽ gây ra sự gián đoạn trong chuỗi cung ứng vốn dĩ đã được thiết lập từ lâu.
Phản ứng trả đũa. Các quốc gia bị ảnh hưởng có khả năng cao sẽ áp dụng các biện pháp trả đũa đối với hàng hóa Mỹ, gây tổn hại đến các nhà xuất khẩu Mỹ và làm phức tạp thêm chuỗi cung ứng toàn cầu. Như đã đề cập ở trên, EU đã có những hành động đáp trả mạnh mẽ.
Canada đã triển khai thuế quan trả đũa 25% đối với việc Mỹ áp thuế quan 25% lên ô tô và phụ tùng ô tô nhập khẩu.
Trung Quốc đã nhanh chóng đáp trả bằng cách áp thuế từ 10-15% đối với hàng nông sản Mỹ, đồng thời nhắm vào các ngành hàng không, quốc phòng và công nghệ. Đỉnh điểm là việc áp thuế tổng cộng lên đến 104% đối với tất cả hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc sau khi Bắc Kinh từ chối dỡ bỏ các biện pháp trả đũa trước đó. Ngay sau đó, Trung Quốc đã có hành động trả đũa với quyết tâm “chiến đấu tới cùng”. Trung Quốc đã công bố mức thuế bổ sung 50% đối với tất cả hàng hóa nhập khẩu từ Hoa Kỳ, có hiệu lực từ ngày 10 tháng 4 năm 2025. Điều này nâng tổng mức thuế do Trung Quốc áp đặt lên hàng hóa Mỹ lên đến 84% (mức thuế trả đũa ban đầu là 34% cộng với 50% mới).
Trì hoãn đơn hàng, tái cơ cấu hợp đồng cung ứng do gặp khó khăn trong việc điều chỉnh chuỗi cung ứng. Trong bối cảnh thuế suất cao như 104% với Trung Quốc, các công ty buộc phải thay đổi nhanh chóng nhưng đối mặt với vô vàn thách thức, có thể gây gián đoạn nguồn cung, tăng giá và giảm khả năng cạnh tranh.
Chuỗi cung ứng toàn cầu hiện tại rất phức tạp và các công ty phụ thuộc vào các nhà cung cấp cụ thể. Việc tìm nhà cung cấp mới, xây dựng nhà máy, điều chỉnh quy trình mất nhiều thời gian. Chi phí tìm kiếm, chuyển đổi, xây dựng, vận chuyển và đào tạo đều rất lớn. Bên cạnh đó, Chất lượng không đảm bảo, nguồn cung không ổn định, thay đổi chính sách khó lường. Đặc biệt, địa điểm mới cần phải có thời gian để đào tạo nguồn nhân lực để đáp ứng được năng lực sản xuất.
Bất ổn và lo ngại. Bản thân việc công bố và thực hiện các chính sách thuế quan này đã tạo ra sự bất ổn lớn cho các doanh nghiệp và nhà đầu tư, có thể dẫn đến việc trì hoãn đầu tư và các quyết định kinh doanh khác, ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng.
Trước diễn biến phức tạp của toàn cầu, các doanh nghiệp lo ngại về việc chính sách thuế quan có thể thay đổi đột ngột và khó đoán, gây khó khăn cho việc lập kế hoạch dài hạn và đầu tư. Các biện pháp trả đũa giữa các quốc gia có thể leo thang thành một cuộc chiến thương mại toàn diện, gây ra những hậu quả tiêu cực cho toàn bộ nền kinh tế toàn cầu.
Việc chuyển đổi nhà cung cấp hoặc địa điểm sản xuất tiềm ẩn rủi ro về việc không đảm bảo được nguồn cung ổn định, chất lượng và số lượng như trước. Thuế quan và chi phí điều chỉnh chuỗi cung ứng có thể dẫn đến sự biến động lớn về giá cả hàng hóa, gây khó khăn cho cả doanh nghiệp và người tiêu dùng. Sự bất ổn và lo ngại có thể khiến các doanh nghiệp trì hoãn hoặc cắt giảm đầu tư mới, làm chậm tăng trưởng kinh tế.
Cả niềm tin của doanh nghiệp và người tiêu dùng đều có thể bị suy giảm do những bất ổn trong môi trường thương mại. Việc hoạt động ở các quốc gia mới hoặc với các nhà cung cấp mới có thể đi kèm với những rủi ro về pháp lý và quy định khác biệt và phức tạp.
Chính sách thuế quan mới của Tổng thống Trump vào tháng 4 năm 2025 rất có khả năng sẽ gây ra những đứt gãy đáng kể cho chuỗi cung ứng toàn cầu. Phạm vi rộng lớn, tính chất trả đũa tiềm ẩn và tác động kinh tế trực tiếp của các mức thuế này có thể dẫn đến tăng chi phí, gián đoạn thương mại và những thay đổi phức tạp trong cách hàng hóa được sản xuất và vận chuyển trên toàn thế giới. Các chuyên gia kinh tế và các tổ chức quốc tế đang bày tỏ sự lo ngại sâu sắc về những hậu quả tiêu cực tiềm tàng của chính sách này.
Lê Quỳnh