Mỗi khi thị trường chứng khoán đỏ lửa, nhiều nhà đầu tư (hoặc “nạn nhân”) lại thốt lên: “Chứng khoán chẳng khác gì cờ bạc!”. Nhưng khi thị trường xanh rờn, ai nấy lại đua nhau khoe lãi và tung hô đó là kênh đầu tư sinh lời nhất. Vậy rốt cuộc, chơi chứng khoán là đầu tư thật sự hay chỉ là một sòng bạc hợp pháp?
Theo thống kê, đến cuối năm 2024, Việt Nam có gần 9,3 triệu tài khoản chứng khoán, tăng hơn 2 triệu tài khoản so với năm 2023, tương đương khoảng 9% dân số. Tuy nhiên, mặc dù VN-Index tăng 12,1% trong năm 2024, nhiều nhà đầu tư cá nhân vẫn thua lỗ nặng, thậm chí là cháy tài khoản do lựa chọn cổ phiếu không phù hợp hoặc thiếu chiến lược đầu tư rõ ràng.
Dù bạn có giỏi đến đâu, bạn vẫn có thể trở thành nạn nhân của thị trường.
Đầu tư chứng khoán luôn bao hàm yếu tố rủi ro. Cũng giống như bài bạc, đầu tư chứng khoán cũng có nguy cơ mất trắng, tài khoản có thể bay màu chỉ sau một đêm. Cho dù là nhà đầu tư chuyên nghiệp cũng phải thừa nhận tính may rủi trên thị trường. Dù có phân tích kỹ thuật giỏi đến đâu, đọc báo cáo tài chính rất nhiều, với những kiến thức tài chính chuyên sâu, hay kỹ năng xem các chỉ báo, thì với thị trường chứng khoán vẫn có yếu tố bất ngờ như “bão tin xấu” khiến cổ phiếu giảm không phanh. Isaac Newton từng nói về thị trường chứng khoán sau khi mất tiền vì đầu tư vào Công ty South Sea Bubble: “I can calculate the motion of heavenly bodies, but not the madness of people.” (Tạm dịch: “Tôi có thể tính toán chuyển động của các thiên thể, nhưng không thể tính được sự điên rồ của con người.”). Rõ ràng ngay cả những bộ óc vĩ đại nhất cũng khó có thể đoán trước được hành vi của thị trường tài chính! Thêm nữa, nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán vẫn bị cuốn theo xu hướng. Khi thấy cổ phiếu tăng mạnh, ai cũng muốn nhảy vào. Khi thấy thị trường sụp đổ, ai cũng hoảng loạn tháo chạy.
Thị trường chứng khoán không chỉ là sân chơi của nhà đầu tư mà còn là một thành phần quan trọng của nền kinh tế.
Thị trường chứng khoán là nơi huy động vốn cho doanh nghiệp. Thay vì vay ngân hàng, doanh nghiệp có thể huy động vốn bằng cách phát hành cổ phiếu, từ đó mở rộng hoạt động kinh doanh, đầu tư vào công nghệ, và phát triển sản phẩm mới, thúc đẩy phát triển nền kinh tế.
Tăng cường tính thanh khoản cho nền kinh tế. Nhà đầu tư có thể dễ dàng mua bán cổ phiếu, giúp dòng tiền luân chuyển linh hoạt hơn trong nền kinh tế.
Đây cũng là nơi phản ánh sức khỏe nền kinh tế. VN-Index, S&P 500 hay Dow Jones không chỉ là các con số mà còn thể hiện niềm tin của nhà đầu tư vào triển vọng kinh tế.
Tạo ra cơ hội đầu tư cho những nguồn tiền nhàn rỗi. Đối với nhiều cá nhân, đầu tư chứng khoán là một cách để gia tăng tài sản thay vì chỉ gửi tiết kiệm ngân hàng.
Khuyến khích quản trị doanh nghiệp minh bạch. Công ty niêm yết trên sàn phải tuân thủ các quy định về minh bạch tài chính, từ đó nâng cao chất lượng quản trị. Công ty càng minh bạch thông tin thì độ uy tín trên thị trường càng tăng.
Như vậy, làm thế nào để thành công trên thị trường chứng khoán?
Theo nhiều chuyên gia nhận định. Khác với đánh bạc dựa nhiều vào may mắn, nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán cần có sự tính toán và chiến lược hợp lý. Đầu tư chứng khoán cần dựa trên phân tích kỹ thuật, phân tích tài chính, dòng tiền, định giá doanh nghiệp… Nếu đánh bạc không tạo ra bất kỳ giá trị nào ngoài việc làm giàu cho nhà cái thì việc lựa chọn được một mã cổ phiếu tốt để đầu tư, bạn thực sự sở hữu một phần tài sản có giá trị. Lợi tức mà bạn nhận được có thể là từ việc tăng trưởng giá cổ phiếu hoặc cổ tức của công ty. Đồng thời, nếu nhà đầu tư có các công cụ hiệu quả như quản lý danh mục, đa dạng hóa đầu tư, đặt cắt lỗ thì vẫn có thể giảm thiểu những rủi ro mà thị trường mang lại.
“Chứng khoán không phải bài bạc, nhưng nhiều người chơi chứng khoán chẳng khác gì đánh bạc!”
Tóm lại, nếu nhà đầu tư nghiên cứu kỹ doanh nghiệp, quản lý vốn tốt, và đầu tư dài hạn, thì đó là đầu tư. Nếu nhà đầu tư chỉ dựa vào tin đồn, đánh theo cảm tính, hoặc “tất tay” vào một cổ phiếu theo lời “phím hàng”, thì đó không khác gì bài bạc. Nhà đầu tư huyền thoại Warren Buffett từng nói: “Thị trường chứng khoán là nơi chuyển tiền từ túi người thiếu kiên nhẫn sang túi người kiên nhẫn.” Vì vậy, nếu bạn muốn thành công trên thị trường này, hãy coi nó là một bộ môn khoa học, không phải một canh bạc may rủi!
Quỳnh Lê