FTSE Russell chính thức công bố Thị trường chứng khoán Việt Nam đã đáp ứng đầy đủ các tiêu chí và được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp. Tuy nhiên quá trình này không có hiệu lực ngay mà phải trải qua khoảng thời gian nhằm đánh giá thêm mức độ cải thiện khả năng tiếp cận của các nhà môi giới toàn cầu (Global Brokers). FTSE sẽ đánh giá lần đầu vào tháng 3/2026. Nếu đạt yêu cầu, việc nâng hạng sẽ được triển khai theo giai đoạn từ tháng 9/2026.
Trong giai đoạn đánh giá, dòng vốn ngoại dự kiến sẽ tăng dần nhưng không bùng nổ. Khảo sát cho thấy từ các thị trường như Kuwait, Pakistan hay Saudi Arabia cho thấy dòng vốn chủ động (active funds) thường chiếm 30-50% tổng lượng vốn và chảy vào sớm cho kỳ vọng tích cực. Dòng vốn thụ động (passive funds) là khoảng 50-70%, nếu Việt Nam có tín hiệu cải thiện rõ rệt vào tháng 3/2026, lượng vốn này có thể tăng đột biến thêm 10-20%.
Các quỹ chủ động, mỗi quỹ đều sẽ có những tiêu chí đặc thù riêng, nhưng nhìn chung vẫn sẽ là những tiêu chí về vốn hóa thị trường, tính thanh khoản, free-float và room cho nhà đầu tư nước ngoài.
Thị trường FTSE Secondary Emerging vẫn phải tính toán FOL và foreign headroom theo quy tắc chung của FTSE Global Equity Index Series (GEIS) như các thị trường khác. Dựa vào các nguồn khác nhau, tổng hợp được những tiêu chí sau:
Vốn hóa thị trường tối thiểu: cổ phiếu phải đạt mức vốn hóa thị trường có thể đầu tư tối thiểu (investable market cap, tức vốn hóa điều chỉnh theo free float) theo quy định của FTSE Russell. Ngưỡng này được xác định theo từng kỳ xem xét chỉ số.
Tỷ lệ free float tối thiểu: cụ thể, các công ty có tỷ lệ free float ≤ 5% sẽ không được đưa vào các chỉ số FTSE. Nếu phần lớn cổ phần của công ty bị nắm giữ cố định bởi các cổ đông chiến lược và chỉ một tỷ lệ rất nhỏ cổ phiếu được tự do giao dịch trên thị trường, thì cổ phiếu không đạt chuẩn để lọt vào rổ FTSE Secondary Emerging Market.
Hạn chế sở hữu nước ngoài (FLO): Trường hợp thị trường hoặc cổ phiếu có giới hạn tỷ lệ sở hữu nước ngoài, FTSE sẽ tính toán tỷ lệ cổ phiếu có thể tự đầu tư dựa trên giá trị nhỏ hơn giữa tỷ lệ free float và tỷ lệ FOL đó. Ngoài ra, còn có yêu cầu “room” nước ngoài tối thiểu: một cổ phiếu phải còn ít nhất 20% dư địa sở hữu cho nhà đầu tư nước ngoài so với giới hạn FOL của nó thì mới đủ tiêu chuẩn vào chỉ số. (Chỉ số này định nghĩa là phần trăm còn lại = (FOL – tỷ lệ sở hữu nước ngoài hiện tại)/FOL). Ví dụ, nếu một công ty có FOL = 49% và hiện nhà đầu tư nước ngoài đang nắm 39%, thì foreign headroom của cổ phiếu này ~20,41% = (49% – 39%)/49%. Tóm lại là nếu phần còn lại cho nhà đầu tư nước ngoài thấp hơn 20% giới hạn, cổ phiếu sẽ bị loại khỏi rổ FTSE do tính khả dụng đối với nhà đầu tư ngoại quá thấp.
Yêu cầu về thanh khoản: Một cổ phiếu cần có khối lượng giao dịch đáp ứng ít nhất 0,050% tổng số cổ phiếu lưu hành (sau khi đã điều chỉnh free float và giới hạn sở hữu nước ngoài) trong tối thiểu 10 trên 12 tháng trước đợt đánh giá. Cổ phiếu nếu không thỏa mãn tiêu chí median liquidity này (tức khối lượng giao dịch trung bình ngày mỗi tháng không đạt ngưỡng yêu cầu đủ 10 tháng), thì cổ phiếu này không được thêm vào rổ chỉ số.
Ngoài những tiêu chí nêu trên, còn có các điều kiện khác như:
Tính liên tục trong giao dịch: cổ phiếu phải được giao dịch thường xuyên. Những cổ phiếu bị ngừng giao dịch kéo dài sẽ không được đưa vào rổ chỉ số.
Tình trạng niêm yết: Cổ phiếu đang thuộc diện cảnh báo, kiểm soát đặc biệt hoặc bị giám sát bởi sở giao dịch sẽ không được đưa vào rổ chỉ số cho đến khi tình trạng này được gỡ bỏ (và thường phải chờ ít nhất 12 tháng sau khi được gỡ cảnh báo để được xem xét lại).
Loại hình công ty và chứng khoán: chỉ các công ty phát hành cổ phiếu phổ thông thuộc ngành kinh doanh thông thường mới đủ điều kiện.
Từ những tiêu chí trên, có thể thấy những doanh nghiệp vốn hóa lớn, có vị thế trong ngành và thanh khoản tốt sẽ dễ tiếp cận nguồn vốn ngoại chảy vào sau nâng hạng nhất. Những Doanh nghiệp này cũng dễ hấp thụ nguồn vốn này hơn và có nền vững chắc để tăng trưởng ổn định.
Ngọc Mây