Cùng với trade war US – China là sự biến động mạnh theo hướng giảm của TTCK Mỹ, và dự báo của IMF về sự suy giảm của kinh tế toàn cầu sắp tới, khiến giới đầu tư nhớ lại cảnh báo của IMF cuối năm 2015 trong Báo cáo ổn định tài chính toàn cầu Tháng 10/2015, IMF đã cảnh báo khủng hoảng tài chính toàn cầu chỉ còn là vấn đề thời gian. Do vậy bóng ma chu kỳ 10 suy thoái kinh tế – tài chánh toàn cầu ngày càng lộ rỏ; trong vòng 1 tháng qua giá vàng đã tăng mạnh từ 1120 usd/Oz tăng lên 1232,8 usd/Oz (4,26%). Vấn đề đặt ra là liệu có xuất hiện một cuộc khủng hoảng kinh tế – tài chánh toàn cầu như năm 2008, kéo theo sự suy sụp của thị trường tài chánh và nhiều hệ lụy kinh tế xã hội ?
1. Đã xuất hiện đầy đủ các dấu hiệu của một cuộc đại khủng hoảng tài chánh !?
Thu thập các bài phân tích, nhận định của nhóm nghêng về cuộc khủng hoảng KTTC chu kỳ 10 năm sẽ xuất hiện vào cuối năm 2018 – đầu năm 2019 dựa trên quan sát các dấu hiệu trước các cuộc khủng hoảng tài chánh lớn. Các dấu hiệu này luôn xuất hiện rỏ ràng trước khi khủng hoảng sãy ra; nhưng theo họ thì các chính phủ và tổ chức tài chánh ít khi nào coi trọng và có phản ứng thích đáng; cụ thể từ 1970 cho đến 2008 (Laeven & Valencia, 2008), thế giới chứng kiến 124 cuộc khủng hoảng ngân hàng có hệ thống, 208 cuộc khủng hoảng tiền tệ và 63 cuộc khủng hoảng nợ quốc gia; nhưng dù có dấu hiệu trước đó thì rốt cuộc cũng xuất hiện khủng hoảng; và lần này cũng sẽ tương tự !
4 dấu hiệu khủng hoảng (theo IMF)
Theo một nghiên cứu của IMF trước khi xảy ra khủng hoảng, các dấu hiệu sau thường xuất hiện:
- Thứ nhất, tín dụng mở rộng quá mức và/hoặc giá tài sản tăng quá cao, dấu hiệu này thường đi kèm với chính sách tiền tệ mở rộng, dòng vốn giá rẻ ồ ạt cung vào thị trường qua hệ thống tài chính. Khủng hoảng sẽ xẩy ra khi dòng vốn giá rẻ đột ngột đảo chiều, thị trường tài sản đổ vỡ (giảm giá mạnh, mất thanh khoản). Thí dụ điển hình là cuộc khủng hoảng tài chính Châu Á 1997 và bong bóng giá nhà ở và nợ dưới chuẩn của Mỹ năm 2008-2009.
- Thứ hai, hệ thống tài chính khó khăn hoặc mất khả năng cung cấp nguồn lực tài chính cho các khu vực khác của nền kinh tế.
- Thứ ba, hỗ trợ của chính phủ ở quy mô lớn (như hỗ trợ thanh khoản, tái cấp vốn). Thứ tư, các bất cân đối lớn giửa nợ và có trong hệ thống ngân hàng thương mại hoặc Quốc gia. Như các khoản cho vay lớn về Chứng khoán, BĐS không thể thu hồi; hay khoản nợ công lớn của Chính phủ không trả được.
2. Nhiều dấu hiệu điển hình cảnh báo khủng hoảng đã xuất hiện !?
Dấu hiệu lớn nhất là khoảng nợ toàn cầu 152 ngàn tỷ được IMF cảnh báo, mức nợ hiện đang ở mốc kỷ lục 225% GDP toàn cầu, trong đó 2/3 số nợ thuộc về khu vực tư nhân, tổng mức nợ lên tới 152 nghìn tỷ USD; theo IMF “152 nghìn tỷ là một mức nợ cao chưa từng có tiền lệ. Nhiều khu vực trên thế giới đang có mức nợ quá lớn, đặc biệt ở một số khu vực, nợ của các tổ chức phi tài chính đang gia tăng chóng mặt”. Mức nợ này cao hơn so với cuộc khủng hoảng 2007-09.
Dấu hiệu thứ hai là nợ xấu trở thành vấn đề trong các NHTM của nhiều hệ thống tài chính lớn. Ngân hàng Thế giới (WB) hiện có hơn 3.000 tỷ USD nợ xấu trên toàn cầu trong năm 2015 đã đạt 4,3% tỷ lệ nợ xấu; so với năm 2009, con số này chỉ là 4,2%. Các khoản nợ xấu này tập trung ở lĩnh vực BĐS đang được định giá cao, và lĩnh vực khai thác tài nguyên, khoán sản đang gặp khó khăn.
Dấu hiệu thứ ba là phá giá tiền tệ tại nhiều nền kinh tế phát triển và mới nổi. Phá giá tiền tệ mạnh nhất là Trung Quốc, với mức giảm 4,6% năm 2015 và 6% năm 2016, năm 2017 – 2018 tiếp tục mất giá.Các đồng tiền ĐNA cũng bị mất giá mạnh, kế tiếp là đồng EUR mất tới 10,6% giá trị năm 2015 và tiếp tục giảm giá trong các năm kế tiếp…
Với các dấu hiệu được đúc kết này, cho thấy các cảnh báo của các tổ chức tài chánh như IMF, WB và chuyên gia kinh tế – tài chính hàng đầu thế giới như Porter Stanberrry, George Sorros..đang ngày càng có cơ sở tạo ra sự lo lắng cho giới đầu tư toàn cầu.
Trong vòng 1 tháng qua (T.10), chỉ số DJ index sut giảm liên tục và giá vàng tăng mạnh làm tăng nổi lo khủng hoảng kinh tế – tài chánh toàn cầu
3. Kinh tế thế giới sẽ biến động do khủng hoảng kinh tế Trung quốc, nhưng không có khủng hoảng tài chánh thế giới !
Khi phân tích các yếu tố dẫn đến dự báo xuất hiện khủng hoảng kinh tế tài chánh thế giớ thì IMF quá tập trung đến yếu tố kinh tế Trung quốc, và từ e ngoại nguy cơ suy thoái của nền kinh tế này, IMF đưa đến nhận định kinh tế thế giới suy giảm, và xuất hiệu nguy cơ đổ vở dây chuyền từ khủng hoảng nợ của Trung quốc. Tuy nhiên IMF không tính đến yếu tố chất lượng trong GDP, mà tăng trưởng GDP của TQ vốn được xem là kém bền vững và thâm dụng tài nguyên. Ngoài ra các Tổ chức tài chánh và chuyên gia có sự gán ghép giữa các cuộc khủng hoảng quốc gia, khu vực với khủng hoảng tài chánh toàn cầu. Theo đó chỉ có đợt khủng hoảng KTTC tại Mỹ năm 2008 là tác động đến toàn bộ nền kinh tế thế giới, còn các cuộc khủng hoảng khu vực, ngay cả khủng hoảng tài chánh Á châu năm 1997 cũng chỉ ảnh hưởng đến một số quốc gia châu Á, vốn có mô hình quản lý tài chánh yếu kém. Bên cạnh đó, IMF đã giảm nhẹ yếu tố kinh tế đầu tầu dẫn dắt thế giới của Mỹ, vốn là yếu tố quan trọng bật nhất trong việc ổn định và khắc phục các bất ổn kinh tế các khu vực.
Dưới đây là một số nhận định để cho thấy sẽ không có khủng hoàng kinh tế tài chánh toàn cầu như năm 2008, mà chỉ có những biến động, suy giảm khu vực, nhưng mặc khác nó sẽ tạo ra yếu tố tăng trưởng mới cho nền kinh tế thế giới sau năm 2020.
3.1. Có thể xuất hiện khủng hoảng kinh tế tài chánh Trung quốc ảnh hưởng đến đà tăng trưởng kinh tế thế giới !
Trong vòng một thập niên gần đây (2005 – 2015), tăng trưởng kinh tế TQ luôn được xem là động lực cho kinh tế thế giới, và bất kỳ một sự sụt giảm nào của nền kinh tế này cũng gây lo ngại cho toàn cầu. Do đó các yếu tố gần đây càng cho thấy nền kinh tế TQ rất rủi ro, và sẽ là nguyên nhân nổ ra khủng hoảng KTTC thế giới.
Nguy cơ suy sụp kinh tế và vỡ nợ từ Trung Quốc là nổi lo lớn nhất.
Hiện nay nợ Trung quốc tăng rất mạnh, tổng dư nợ của nền kinh tế/GDP của Trung Quốc tại Quý 1/2016 là 254,9%; trong đó theo Bloomberg tỷ lệ nợ xấu của các NHTM trên 20%, và theo WB thì trong 3000 tỷ nợ xấu toàn cầu, thì TQ chiếm hơn 43% với khoản nợ 1.300 tỷ usd và có thể tiếp tục tăng (so với Ấn Độ chỉ khoản 150 tỷ usd).
Hiện nay với việc phát động chiến tranh thương mại của Mỹ càng khiến tình hình kinh tế tài chánh TQ trở nên tồi tệ. Yếu tố đẩy nhanh sự suy sụp của nền kinh tế TQ chính là các khoản đầu tư mới sẽ không đổ vào, còn các khoản đầu tư hiện tại cùng các nhà máy quốc tế lần lượt rút khỏi TQ.
Tất nhiên nền kinh tế TQ bị suy giảm sẽ ảnh hưởng tới các nền kinh tế khác trong việc giao thương với Trung quốc, mà IMF đã dự đoán trong báo cáo năm 2015. Tuy nhiên việc suy sụp này đã được dự báo trước, thậm chí được chờ đợi mà chính Mỹ đã phát động trade war để đẩy nhanh tiến trình này.
Trong vòng 2 năm nay, yếu tố suy giảm kinh tế TQ không còn là nổi quan tâm lớn trong các dự báo kinh tế, và trong 3 năm 2016 – 2018, đồng Nhân dân tệ liên tục mất giá nhưng không hề có sự phản ứng từ các quốc gia lớn như Mỹ như các năm trước. Các nước khu vực Nam Á và Đông Nam Á đang có những động thái phát triển các nhà máy sản xuất và gia công thay thế cho sức SX của Trung quốc, tức là một sự suy giảm GDP của TQ sẽ được bù lại bằng sự tăng trưởng GDP của các nước khu vực, ngoài ra nó còn tạo động lực để tăng việc làm và tăng sức mua của khu vực đông dân nhất thế giới này đứng đầu là Ấn độ với dân số 1,3 tỷ được xem là đã vượt qua TQ.
3.2. Kinh tế Mỹ sẽ là động lực cho nền kinh tế thế giới trong giai đoạn mới !
Trong dự báo sẽ sảy ra khủng hoảng kinh tế tài chánh toàn cầu của IMF nhấn mạnh đến dấu hiệu khối nợ toàn cầu tăng cao và nguy cơ vở nợ từ Trung quốc, nhưng không phân biệt ảnh hưởng từng khoảng nợ tác động đến kinh tế toàn cầu, cũng như không đề cập đến vai trò của nền kinh tế Mỹ.
Trong lịch sử khủng hoảng kinh tế tài chánh thế giới, chỉ có những cuộc khủng hoảng xuất phát từ Mỹ mới tác động nghêm trọng đến nền kinh tế thế giới, và sẽ mất nhiều năm để khắc phục. Trong khi đó các cuộc khủng hoảng quốc gia khác hoặc khu vực sẽ ít tác hại hơn. Trước đây chúng ta có thể liệt kê khủng hoảng bất động sản của Nhật khiên nước này bị trì trong nhiều năm, như Nhật vẫn là nền kinh tế lớn thứ ba và kinh tế thế giới gian đoạn đó vẫn tiếp tục tăng trưởng. Trong cuộc khủng hoảng tài chánh châu Á năm 1997 được xem là khá nghiêm trọng, nhưng nó cũng được khoang vùng, chỉ những quốc giá khu vực có sự quản lý tài chánh yếu kém và giới tài chánh thế giới bị thiệt hai. Từ năm 2008 đến nay, đã xuất hiện nhiều khủng hoảng tài chánh quốc gia như vở nợ của Hy Lạp, lạm phát cao của Aghentia và Thổ Nhỉ kỳ. Tuy nhiên sẽ khó có sự lây lan ra thế giới, vì nguyên nhân chính vẫn là sự quản lý tài chánh yếu kém của quốc gia, chứ không phải do đầu cơ tài chánh có tính toàn cầu.
Trong lịch sử kinh tế thế giới hơn 4 thập niên gần đây, kinh tế Mỹ là yếu tố quan trọng nhất ảnh hưỡng tới kinh tế thế giới. Trong dự báo khủng hoảng kinh tế tài chánh toàn cầu năm 2016 của IMF đã không nhận định vai trò và sự phục hồi kinh tế của Mỹ. Kinh tế Mỹ đã có bước tăng trưởng mạnh liên tục trong 2 năm 2017 – 2018, không chỉ giúp cho nền kinh tế Mỹ, mà còn là động lực cho kinh tế thế giới. Với tư cách là thị trường sức mua lớn nhất thế giới; chi tiêu dùng, chiếm hơn 2/3 hoạt động kinh tế Mỹ, quý III.2018 đã tăng 4%, mạnh nhất kể từ quý IV/2014 sẽ tạo động lực rất lớn cho các nước xuất khẩu vào Mỹ và tạo hiệu ứng lan tỏa tới các nền kinh tế khác trên thế giới.
Ngoài ra các tổ chức tài chánh và chuyên gia có sự bi quan về khủng hoảng kinh tế tài chánh thế giới không nói đến yếu tố SXKD mới từ cách mạng công nghệ 4.0 đang diễn ra mạnh mẻ, nó sẽ gia tăng nhiều sản phẩm dịch vụ và việc làm trên nền công nghệ mới, đủ sức thay thế và vượt hơn những phương thức tăng trưởng dựa vào đầu tư lớn của nền sản xuất thâm dụng tài nguyên và bất động sản như nền kinh tế TQ là điển hình; (chính vì vậy ngành công nghiệp khai khoáng và tài nguyên đang gặp khú khăn, suy giảm mạnh).\
Mặc dù chỉ số chứng khoán Mỹ đang giảm, cũng như giá vàng tăng. Nhưng nhìn theo một trend dài 1 năm thì mức giảm này thể hiện sự điều chỉnh hơn là dấu hiệu của cuộc khủng hoảng. Trong khi đó các yếu tố như GDP Mỹ, sức mạnh của đồng usd và giá dầu đang thể hiện khá rỏ nét về sự tăng trưởng vững chắc của nền kinh tế Mỹ; đủ sức lá động lực giúp nền kinh tế thế giới tiếp tục phát triển, không xảy ra cuộc khủng hoảng kinh tế tài chánh toàn cầu, hiểu theo nghỉa đúng nhất của từ này.
KẾT LUẬN
Tóm lại với các nhận định trên cho thấy bóng ma chu kỳ khủng hoảng tài chánh thế giới xuất phát từ báo cáo của IMF tháng 10.2015 và với dấu hiệu tăng cao của khoảng nợ xấu thế giới, chủ yếu vẫn từ lo ngại sự sụp đổ của nền kinh tế Trung quốc kéo theo suy thoái toàn thế giới.
Tuy nhiên tình hình gần 3 năm nay, đặc biệt từ 2 năm 2017 – 2018 với sự điều hành nước Mỹ của Tổng thống D.Trump đã thể hiện sức phát triển của nền kinh tế Mỹ đủ sức tạo động lực cho nền kinh tế thế giới, không bị ảnh hưởng mạnh từ sự suy thoái kinh tế Trung quốc ngày càng rỏ rệt. Ngược lại, nền kinh tế thế giới đang đứng trước triển vọng cấu trúc lại dựa trên động lực của nền kinh tế Mỹ và công nghiệp 4.0; thay thế cho nền kinh tế tăng trưởng dựa trên thâm dụng tài nguyên do Trung quốc dẫn đầu. Khủng hoảng kinh tế tài chánh thế giới sẽ không diễn ra, chỉ một bộ phận đầu tư tài chánh liên quan đến Trung quốc sẽ bị ảnh hưởng
NGƯỜI QUAN SÁT